Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) εξακολουθούν να αποτελούν ένα θέμα που συνοδεύεται από ερωτηματικά, προκαταλήψεις και πολλές φορές… σιωπή. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια συχνή και απολύτως διαχειρίσιμη κατάσταση, αρκεί να υπάρχει σωστή ενημέρωση, πρόληψη και άμεση αντιμετώπιση.
Εδώ θα βρείτε απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν τη μετάδοση, τα πρώτα συμπτώματα και την πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.
Ποια είναι τα πιο συχνά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα στις γυναίκες;
Στην καθημερινή γυναικολογική πράξη βλέπουμε πιο συχνά:
– HPV (ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων)
– Χλαμύδια
-Μυκοπλάσματα – Ουρεόπλασμα
-Βλεννόρροια (γονόρροια)
-Σύφιλη
-HIV
-Ηπατίτιδα B & C
Πολλά από αυτά ενδέχεται να μην προκαλέσουν άμεσα συμπτώματα.
Πώς καταλαβαίνω αν έχω κολλήσει κάποιο ΣΜΝ;
Σε πολλές περιπτώσεις, δεν υπάρχουν συμπτώματα. Όταν υπάρχουν, μπορεί να εμφανιστούν:
-Ασυνήθιστες εκκρίσεις από τον κόλπο
-Κνησμός ή ερεθισμός
-Πόνος κατά την επαφή ή την ούρηση
-Εξανθήματα ή μικρά σπυράκια στα γεννητικά όργανα
Η εξέταση από γυναικολόγο είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος διάγνωσης.
Μπορώ να κολλήσω ΣΜΝ ακόμη και με χρήση προφυλακτικού;
Ναι. Το προφυλακτικό μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο, αλλά δεν εξαλείφει τελείως τη μετάδοση. Ιοί όπως ο HPV ή ο έρπητας γεννητικών οργάνων μπορούν να μεταδοθούν μέσω επαφής με το δέρμα, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει διείσδυση.
Μπορεί να μεταδοθεί κάποιο ΣΜΝ με στοματικό έρωτα ή φιλί;
Ναι, ιδιαίτερα αν υπάρχουν αμυχές ή πληγές στο στόμα. Ορισμένα ΣΜΝ (όπως ο έρπητας, η βλεννόρροια, η σύφιλη) μπορούν να μεταδοθούν από το στόμα στα γεννητικά όργανα ή και το αντίστροφο.
Πώς σχετίζονται τα ΣΜΝ με τη γονιμότητα;
Μολύνσεις όπως τα χλαμύδια και η γονόρροια, αν μείνουν χωρίς θεραπεία, μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή στις σάλπιγγες, οδηγώντας σε συμφύσεις και πιθανή υπογονιμότητα.
Αν κολλήσω κάποιο ΣΜΝ κατά την εγκυμοσύνη, κινδυνεύει το μωρό;
Ναι, γι’ αυτό και γίνεται έλεγχος ρουτίνας στην αρχή της κύησης. Αν διαγνωστεί κάποιο ΣΜΝ, ο γιατρός θα προτείνει ασφαλή και κατάλληλη θεραπεία ανάλογα με το τρίμηνο.
Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχομαι για ΣΜΝ;
Αν έχεις σταθερό σύντροφο, αρκεί ένας έλεγχος ετησίως ή αν εμφανιστούν συμπτώματα. Αν έχεις περισσότερους από έναν συντρόφους ή ξεκινάς νέα σχέση, είναι καλό να κάνεις πιο τακτικά ελέγχους.
Τα ΣΜΝ μπορούν να περάσουν μόνα τους;
Κάποια, όπως ο HPV, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να υποχωρήσουν αυτόματα από το ανοσοποιητικό σύστημα. Όμως δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτό. Η διάγνωση και η σωστή παρακολούθηση είναι απαραίτητες.
Αν ο σύντροφός μου έχει διαγνωστεί με ΣΜΝ, πρέπει να εξεταστώ κι εγώ;
Ναι. Ακόμη κι αν δεν έχεις συμπτώματα, είναι πιθανό να έχεις εκτεθεί. Ο έλεγχος και για τους δύο είναι απαραίτητος πριν από τη συνέχιση των επαφών.
Είναι ντροπή να ζητήσω εξετάσεις για ΣΜΝ από τον γυναικολόγο μου;
Καθόλου. Ο γυναικολόγος είναι εκεί για να σε στηρίξει, όχι να σε κρίνει.
Υπάρχουν εμβόλια που προστατεύουν από ΣΜΝ;
Ναι, για ορισμένα ΣΜΝ υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια. Το πιο γνωστό είναι το εμβόλιο κατά του HPV, που συνιστάται σε γυναίκες και άνδρες πριν την έναρξη των σεξουαλικών επαφών, αλλά και σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Μπορώ να κολλήσω ΣΜΝ από την τουαλέτα ή κοινόχρηστα αντικείμενα;
Τα περισσότερα ΣΜΝ μεταδίδονται μόνο μέσω σεξουαλικής επαφής ή άμεσης επαφής με σωματικά υγρά. Η τήρηση απλής υγιεινής αρκεί.
Αν έχω ένα ΣΜΝ, σημαίνει ότι ο σύντροφός μου με απάτησε;
Όχι απαραίτητα. Πολλά ΣΜΝ μπορεί να υπάρχουν στο σώμα για μεγάλο διάστημα χωρίς να προκαλέσουν συμπτώματα. Είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί το θέμα με ψυχραιμία και ενημέρωση, όχι με υποθέσεις.
Τα κονδυλώματα και ο HPV θεραπεύονται οριστικά
Δεν υπάρχει φαρμακευτική θεραπεία που εξαλείφει πλήρως τον ιό, αλλά τα ορατά κονδυλώματα αντιμετωπίζονται. Σε πολλές περιπτώσεις, ο ιός «υποχωρεί» μόνος του. Η παρακολούθηση με τεστ Παπ και HPV DNA είναι απαραίτητη.
Αν δεν έχω συμπτώματα, γιατί να κάνω εξετάσεις για ΣΜΝ;
Γιατί πολλά ΣΜΝ είναι «σιωπηλά». Δεν προκαλούν συμπτώματα, αλλά εξακολουθούν να μεταδίδονται και να προκαλούν επιπλοκές. Ο τακτικός έλεγχος είναι τρόπος φροντίδας του εαυτού σου.
Πώς γίνεται η εξέταση για ΣΜΝ; Είναι επώδυνη;
Οι εξετάσεις είναι απλές και ανώδυνες. Περιλαμβάνουν:
• Λήψη δείγματος από τον τράχηλο (τεστ Παπ, HPV DNA, καλλιέργειες)
• Εξετάσεις αίματος
• Ουρολογικές εξετάσεις (σε κάποιες περιπτώσεις)
Ο γυναικολόγος σου θα επιλέξει τις κατάλληλες εξετάσεις ανάλογα με το ιστορικό σου.
Αν θεραπευτώ από ένα ΣΜΝ, μπορώ να το ξανακολλήσω;
Ναι. Εκτός από τον έρπητα και τον HIV που μένουν μόνιμα στον οργανισμό, τα υπόλοιπα μπορούν να θεραπευτούν, αλλά μπορείς να εκτεθείς ξανά εάν δεν προστατευτείς.
Μπορούν οι άντρες να είναι φορείς ΣΜΝ χωρίς να το γνωρίζουν;
Ναι, και συχνά δεν έχουν καθόλου συμπτώματα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που τα ΣΜΝ μεταδίδονται εύκολα. Ο προληπτικός έλεγχος αφορά και τους δύο συντρόφους.
Αν βρεθεί HPV στο τεστ Παπ, τι σημαίνει;
Ο HPV είναι εξαιρετικά συχνός. Η θετικότητα δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο ή ότι θα αναπτυχθούν αλλοιώσεις. Απαιτείται παρακολούθηση, και σε κάποιες περιπτώσεις περαιτέρω έλεγχος με κολποσκόπηση.
Τα ΣΜΝ επηρεάζουν μόνο τις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας;
Όχι. Τα ΣΜΝ μπορούν να προσβάλουν γυναίκες όλων των ηλικιών. Ο έλεγχος και η ενημέρωση είναι σημαντικά και μετά την εμμηνόπαυση, ειδικά σε περιπτώσεις νέας σχέσης.
Πώς σχετίζεται το άγχος με τις υποτροπές του έρπητα γεννητικών οργάνων;
Το άγχος, η κόπωση και οι ορμονικές μεταβολές μπορούν να «ενεργοποιήσουν» ξανά τον ιό του έρπητα. Η διαχείριση του στρες και η πρόληψη (π.χ. χρήση προφυλακτικού) βοηθούν στον περιορισμό των εξάρσεων.
Μπορώ να έχω φυσιολογικό τοκετό αν έχω HPV ή κονδυλώματα;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Ο γιατρός θα αξιολογήσει την περίπτωση. Αν υπάρχουν εκτεταμένες βλάβες ή οξεία έξαρση, μπορεί να προταθεί και καισαρική, για να αποφευχθεί η μετάδοση στο νεογνό.
Είναι υποχρεωτικό να ενημερώσω τον σύντροφό μου αν έχω κάποιο ΣΜΝ;
Αν υπάρχει σεξουαλική επαφή, η ειλικρίνεια και η ενημέρωση είναι σημαντικές για την υγεία και των δύο. Η σωστή ενημέρωση δεν αποσκοπεί στην κατηγορία, αλλά στην προστασία.
Υπάρχουν φυσικοί τρόποι να ενισχύσω την άμυνά μου απέναντι στα ΣΜΝ;
Ναι. Η καλή διατροφή, η ξεκούραση, η αποφυγή καπνίσματος και η διατήρηση ενός υγιούς βάρους ενισχύουν το ανοσοποιητικό. Δεν υποκαθιστούν την προστασία, αλλά βοηθούν τον οργανισμό να ανταπεξέρχεται καλύτερα.
Ο HPV αφορά μόνο τις γυναίκες;
Όχι. Οι άντρες μπορούν επίσης να μολυνθούν, να μεταδώσουν τον ιό και σε κάποιες περιπτώσεις να εμφανίσουν κονδυλώματα ή βλάβες σε πέος, πρωκτό ή λαιμό.
Έχω διαγνωστεί με ΣΜΝ. Πρέπει να απέχω από το σεξ;
Συνήθως, ναι ή τουλάχιστον μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία και να το επιβεβαιώσει ο γιατρός σου. Η αποχή προστατεύει τόσο εσένα όσο και τον σύντροφό σου.
Τα ΣΜΝ μπορούν να προκαλέσουν επιπλοκές στην εγκυμοσύνη ή στον τοκετό;
Ναι. Κάποια ΣΜΝ μπορούν να μεταδοθούν στο έμβρυο ή να επηρεάσουν τον τοκετό. Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία μειώνουν σημαντικά τους κινδύνους
Πώς μπορώ να προστατευτώ συνολικά από τα ΣΜΝ;
- Χρήση προφυλακτικού
- Σταθερές σχέσεις
- Τακτικός γυναικολογικός έλεγχος
- Ενημέρωση και επικοινωνία
- Εμβολιασμός, όπου είναι διαθέσιμος
Η πρόληψη είναι πάντα πιο εύκολη από τη θεραπεία
Είναι πιθανό να κολλήσει ΣΜΝ κάποιος/α στην πρώτη του σεξουαλική επαφή;
Ναι, αρκεί μία επαφή χωρίς προστασία για να μεταδοθεί κάποιο ΣΜΝ. Γι’ αυτό και η χρήση προφυλακτικού από την πρώτη φορά είναι απαραίτητη.
Ποια είναι τα πιο συχνά ΣΜΝ σε εφήβους και νεαρές γυναίκες;
Συχνά εμφανίζονται:
- Χλαμύδια
- HPV (ιός των κονδυλωμάτων)
- Βλεννόρροια
- Έρπης γεννητικών οργάνων
Πολλά είναι ασυμπτωματικά, οπότε η πρόληψη και ο έλεγχος είναι ιδιαίτερης σημασίας.
Πότε πρέπει να ξεκινά ο πρώτος γυναικολογικός έλεγχος;
Ιδανικά μέσα στον πρώτο χρόνο από την έναρξη σεξουαλικών επαφών ή νωρίτερα αν υπάρχουν ενοχλήσεις ή απορίες. Ο γιατρός θα καθορίσει τις εξετάσεις με βάση την ηλικία και το ιστορικό.
Τα εμβόλια για HPV πρέπει να γίνονται μόνο πριν την έναρξη επαφών;
Ιδανικά ναι, αλλά και μετά την έναρξη σεξουαλικής ζωής, το εμβόλιο μπορεί να προσφέρει σημαντική προστασία έναντι συγκεκριμένων τύπων του ιού.
Υπάρχει λόγος να ελέγχεται μια γυναίκα για ΣΜΝ μετά την εμμηνόπαυση;
Ναι. Αν υπάρχουν σεξουαλικές επαφές με νέο ή μη σταθερό σύντροφο, η πιθανότητα έκθεσης σε ΣΜΝ παραμένει. Η πρόληψη δεν έχει ηλικία.
Οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να κολλήσουν ΣΜΝ;
Η φυσιολογική ξηρότητα του κόλπου και η λέπτυνση των ιστών μετά την εμμηνόπαυση κάνουν την περιοχή πιο ευάλωτη σε μικροτραυματισμούς και λοιμώξεις. Η χρήση προφυλακτικού και η καλή ενυδάτωση της περιοχής είναι σημαντικά.
Πρέπει να συνεχίζεται το τεστ Παπ μετά τα 60 ή τα 65;
Εξαρτάται από το ιστορικό της γυναίκας. Αν υπάρχουν παθολογικά τεστ Παπ στο παρελθόν, HPV λοίμωξη ή νέες επαφές, ο έλεγχος καλό είναι να συνεχίζεται.
Υπάρχει σεξουαλική ζωή στην τρίτη ηλικία;
Φυσικά. Πολλές γυναίκες συνεχίζουν να έχουν ενεργή σεξουαλική ζωή και είναι σημαντικό να αισθάνονται ασφαλείς, ενημερωμένες και χωρίς φόβο ή προκατάληψη.
Είναι φυσιολογικό να νιώθω άβολα να συζητήσω για ΣΜΝ σε μεγαλύτερη ηλικία;
Είναι κατανοητό, αλλά δεν θα έπρεπε να είναι ταμπού. Ένας γυναικολόγος που σέβεται και ακούει τις ανάγκες σου θα σε βοηθήσει να νιώσεις άνετα, χωρίς κριτική.
