Κονδυλώματα (HPV) στη γυναίκα

Τι είναι τα κονδυλώματα (HPV);

Τα κονδυλώματα (anogenital warts) είναι μικρά επάρματα/εξογκώματα ή επίπεδες βλάβες του δέρματος ή των βλεννογόνων. Είναι συχνές, καλοήθεις βλάβες που οφείλονται συνήθως στους τύπους HPV 6 & 11 και ανήκουν στα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ).

Εμφανίζονται στο αιδοίο, γύρω από την είσοδο του κόλπου, μερικές φορές μέσα στον κόλπο, και συχνά περιπρωκτικά. Συνήθως είναι ανώδυνα, μπορεί όμως να αυξάνονται σταδιακά ή να προκαλούν ήπια φαγούρα και αμηχανία. Με σωστή εξέταση και στοχευμένη θεραπεία αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά.

• Οξυτενή κονδυλώματα: μικρές προσεκβολές με «ανθοκραμβοειδή» επιφάνεια.
• Επίπεδα κονδυλώματα: λεπτές, επίπεδες πλάκες, πιο δυσδιάκριτες.

Σχετίζονται με ιούς HPV χαμηλού κινδύνου (κυρίως 6/11) και δεν συνδέονται με καρκίνο τραχήλου. Παρ’ όλα αυτά, ο   έλεγχος για HPV λοίμωξη και ο  έλεγχος τραχήλου (Τεστ Παπ/κολποσκόπηση όπου ενδείκνυται) παραμένουν σημαντικοί.

Κονδυλώματα και  συμπτώματα στη γυναίκα: πώς μοιάζουν στο «αρχικό στάδιο»

Στην αρχή, οι βλάβες μπορεί να περάσουν απαρατήρητες. Πολλές γυναίκες τις αντιλαμβάνονται στην καθημερινή τους υγιεινή ή τυχαία.

Πώς θα αναγνωρίσετε τα κονδυλώματα:

• Μικρά, απαλά εξογκώματα στο χρώμα του δέρματος ή ροζ, συνήθως ανώδυνα.
• Ενίοτε ήπια φαγούρα ή αίσθημα «ενοχλήσεων».
• Μπορεί να είναι μονές ή σε μικρές συστάδες που αυξάνονται με τον χρόνο.
• Επίπεδα κονδυλώματα: λεπτές, επίπεδες, δύσκολα ορατές.
• Σε πρώιμο στάδιο συχνά μπερδεύονται με μυρμηγκιές ή σπυράκια

Με τι μπορεί να μπερδευτούν

• Σπυράκια στην ευαίσθητη περιοχή: πιο φλεγμονώδη/επώδυνα.
• Μυρμηγκιές: συνήθως διαφορετική υφή/σκληρότητα.

Ζητήστε έλεγχο άμεσα αν οι βλάβες μεγαλώνουν γρήγορα, αν αιμορραγούν ή πονάνε, αν είστε έγκυος, ή αν οι βλάβες είναι περιπρωκτικές/στη στοματική κοιλότητα.

Κονδυλώματα φώτο αρχικό στάδιο

Δείτε περισσότερες εικόνες με κονδυλώματα αρχικό στάδιο

DermNet NZ — Anogenital warts (gallery μέσα στο άρθρο)
Παράδειγμα DermNet σελίδα εικόνας
Immunize.org — HPV Image Library (CDC/PHIL, Public Domain)
Wikimedia Commons — Genital warts (CC BY-SA, έλεγχος άδειας ανά εικόνα)

Σημείωση: Οι παραπάνω σελίδες μπορεί να περιέχουν ιατρικές/γραφικές εικόνες. Για χρήση εικόνων, ακολουθήστε την άδεια κάθε πηγής.

Πώς μεταδίδονται τα κονδυλώματα; Τι ισχύει για προφυλακτικό

Τα κονδυλώματα μεταδίδονται με άμεση δερματική επαφή στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, με ή χωρίς διείσδυση.

• Το προφυλακτικό μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο, όμως δεν τον μηδενίζει γιατί ο HPV μολύνει και περιοχές που δεν καλύπτονται.
• Επώαση: από εβδομάδες έως μήνες (συχνά έως 2–3 μήνες).
• Η μετάδοση είναι δυνατή ακόμη και με μικρές/δυσδιάκριτες βλάβες.

Διάγνωση κονδυλωμάτων στη γυναικολογία

Η διάγνωση γίνεται κυρίως με κλινική εξέταση. Ανάλογα με την εντόπιση και την εικόνα μπορεί να χρειαστεί:

• Αιδοιοσκόπηση/κολποσκόπηση (οι βλάβες αφορούν τα έξω γεννητικά όργανα ή το τοίχωμα του κόλπου και τραχήλου).
• Τεστ Παπ και HPV-DNA: δεν «βρίσκουν» τα κονδυλώματα, αλλά βοηθούν στον συνολικό HPV έλεγχο και παρακολούθηση όπου ενδείκνυται.

Κονδυλώματα πρωκτού  & στοματικής κοιλότητας

Τα κονδυλώματα πρωκτού μπορεί να είναι ασυμπτωματικά ή να προκαλούν ήπια φαγούρα, αίσθημα «υγρασίας» ή μικροαιμορραγία. Η εξέταση και η θεραπεία τους είναι απαραίτητες, ιδίως όταν αυξάνονται σε μέγεθος και αριθμό.

Σπανιότερα εμφανίζονται βλάβες στο στόμα ή στη γλώσσα. Σε τέτοια περίπτωση προτείνεται αξιολόγηση από εξειδικευμένο ιατρό.

Θεραπεία κονδυλωμάτων

Στόχος: απομακρύνουμε τις ορατές βλάβες. Δεν υπάρχει φάρμακο που «εκριζώνει» οριστικά τον HPV και γι’ αυτό χρειάζεται παρακολούθηση.

A. Τοπικές θεραπείες (στο σπίτι, με οδηγίες ιατρού)

Ιμικουιμόδη (ανοσοτροποποιητική)

• Πώς δρα: ενισχύει την τοπική ανοσία ώστε να καθαρίσει η βλάβη.
• Υπέρ: χωρίς επέμβαση, γίνεται στο σπίτι.
• Πιθανές ενοχλήσεις: τοπικός ερεθισμός/ερύθημα, πιο αργό ορατό αποτέλεσμα.
• Κύηση: συνήθως αποφεύγεται.

Ποδοφυλλοτοξίνη (διάλυμα/κρέμα)
• Υπέρ: στοχευμένη, αρκετά αποτελεσματική σε μικρές εξωτερικές βλάβες.
• Πιθανές ενοχλήσεις: ερεθισμός, προσοχή στην έκταση εφαρμογής.
• Κύηση: αντενδείκνυται.

Πότε προτιμώνται οι κρέμες;

Όταν οι βλάβες είναι μικρές/περιορισμένες, σε σημείο που μπορείτε να τις εφαρμόζετε με άνεση και προτιμάτε μη επεμβατική προσέγγιση με συνέπεια.

B. Επεμβατικές μέθοδοι (στο ιατρείο)

Κρυοθεραπεία (υγρό άζωτο)

Η κρυοθεραπεία με υγρό άζωτο ( περίπου −196 °C) είναι μια δερματολογική θεραπεία που παγώνει και καταστρέφει επιφανειακές βλάβες όπως κονδυλώματα και μυρμηγκιές, με ψεκασμό ή ειδικό εργαλείο εφαρμογής στο ιατρείο.

• Τι να περιμένετε: σύντομη πράξη, πιθανή αίσθηση καύσου/μικρές φυσαλίδες. Συνήθως απαιτούνται επαναλήψεις θεραπείας
• Ιδανική για: εξωτερικές βλάβες μικρού και μεσαίου μεγέθους.

Διαθερμία / Ηλεκτροκαυτηρίαση

Η διαθερμία/ηλεκτροκαυτηρίαση είναι τεχνική στο ιατρείο που, με ελεγχόμενη θερμότητα, καυτηριάζει και αφαιρεί άμεσα τα κονδυλώματα υπό τοπική αναισθησία. Η πράξη διαρκεί λίγα λεπτά, αφήνει συνήθως μικρή κοκκινίλα που υποχωρεί σε λίγες ημέρες και συνιστάται αποφυγή ερεθισμού και σεξουαλικών επαφών έως την πλήρη επούλωση.

• Τι να περιμένετε: άμεση απομάκρυνση με τοπική αναισθησία, μικρή περίοδος επούλωσης.
• Σημειώσεις: πιθανή υποτροπή (όπως σε όλες τις μεθόδους), σπάνια μικρή ουλή.
• Ιδανική για: μεγαλύτερες, ανθεκτικές ή πολλαπλές βλάβες.

Laser

Η θεραπεία με laser CO₂ καταστρέφει με ακρίβεια τα κονδυλώματα υπό τοπική αναισθησία, με ελάχιστη αιμορραγία και σύντομη επούλωση. Μετά τη συνεδρία συνιστάται ήπια φροντίδα και αποφυγή ερεθισμού και σεξουαλικών επαφών έως ότου κλείσει πλήρως η περιοχή.

• Τι να περιμένετε: πολύ ακριβής στόχευση σε δύσκολα σημεία. Άμεσο αισθητικό/λειτουργικό αποτέλεσμα.
• Σημειώσεις: τοπική αναισθησία, μικρή περίοδος επούλωσης.
• Ιδανικό για: εκτεταμένες, υποτροπιάζουσες ή δυσπρόσιτες βλάβες.

TCA (τριχλωροξικό οξύ) – εφαρμογή στο ιατρείο

Το TCA είναι χημική εφαρμογή στο ιατρείο που καταστρέφει με ασφάλεια τα κονδυλώματα με τοπική καυτηρίαση. Προκαλεί σύντομο τσούξιμο, συνήθως χρειάζεται εβδομαδιαίες επαναλήψεις, και θεωρείται κατάλληλο στην κύηση.

• Τι να περιμένετε: εβδομαδιαίες εφαρμογές με ήπιο ως έντονο τσούξιμο κατά τη στιγμή της πράξης.
• Μεγάλο πλεονέκτημα: κατάλληλο στην κύηση.

Χειρουργική εκτομή (λιγότερο συχνά)
• Ενδείξεις: μεμονωμένες/μεγάλες μισχωτές βλάβες ή όταν απαιτείται ιστολογική επιβεβαίωση.
• Όφελος: άμεση αφαίρεση, ιστολογική εξέταση αν χρειαστεί.

Πίνακας: Θεραπείες κονδυλωμάτων – υπέρ/κατά

Μετά τη θεραπεία – φροντίδα

• Ήπια περιποίηση με χλιαρό νερό, αποφυγή ερεθιστικών προϊόντων για λίγες ημέρες.
• Αποχή από σεξουαλικές επαφές μέχρι την πλήρη επούλωση
• Επικοινωνήστε με τον θεράποντα γιατρό αν εμφανιστεί έντονος πόνος, εκτεταμένος ερεθισμός ή νέα βλάβη.

Υποτροπές & παρακολούθηση

Οι υποτροπές είναι πιθανές, επειδή ο HPV μπορεί να παραμένει λανθάνων. Προτείνουμε επανεκτίμηση μετά τη θεραπεία και κάθε φορά που εμφανίζεται κάτι νέο. Η ολοκλήρωση του HPV εμβολιασμού (όπου ενδείκνυται) μπορεί να μειώσει νέα επεισόδια από τον HPV 6/11.

Κύηση & κονδυλώματα (τι αλλάζει)

Στην εγκυμοσύνη τα κονδυλώματα μπορεί να αυξηθούν σε μέγεθος και αριθμό. Η θεραπεία προσαρμόζεται (π.χ. TCA, κρυοθεραπεία ή επιλεγμένες επεμβατικές μέθοδοι). Η μετάδοση στο νεογνό είναι σπάνια και ο τρόπος τοκετού εξατομικεύεται.

Μάθετε περισσότερα για τα κονδυλώματα στην εγκυμοσύνη.

Σύντροφος και σεξουαλικές επαφές

Συνιστάται αποχή όταν υπάρχουν ορατές βλάβες ή μέχρι την ολοκλήρωση θεραπείας.

• Προφυλακτικό σε κάθε επαφή — μειώνει, δεν μηδενίζει τον κίνδυνο.
• Συνιστάται κλινική αξιολόγηση του/της συντρόφου.
• Κονδυλώματα σε άνδρα: τα κονδυλώματα σε άνδρες εμφανίζονται σε πέος, περίνεο και περιπρωκτικά. Τα κονδυλώματα πέους αντιμετωπίζονται με αντίστοιχες μεθόδους στο ιατρείο.

Μετάδοση από σύντροφο — τι αυξάνει/μειώνει τον κίνδυνο

Τα κονδυλώματα (HPV 6/11) μεταδίδονται κυρίως με άμεση δερματική επαφή στην περιοχή των γεννητικών οργάνων.

Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν:

• Υπάρχουν ορατές βλάβες στον/στη σύντροφο (ειδικά αν είναι πρόσφατες/ενεργές).
• Δεν χρησιμοποιείται προφυλακτικό ή χρησιμοποιείται ασυνεπώς/λάθος.
• Υπάρχει πολλαπλή/παρατεταμένη επαφή, μικροτραυματισμοί (π.χ. μετά από έντονη τριβή) ή πρόσφατο ξύρισμα/ερεθισμός.
• Το ανοσοποιητικό είναι εξασθενημένο (π.χ. άγχος, νοσήματα, φάρμακα).
• Γίνεται πρωκτική ή στοματική επαφή χωρίς προστασία.

Τι μειώνει τον κίνδυνο:
• Σταθερή χρήση προφυλακτικού (μειώνει σημαντικά, δεν τον μηδενίζει).
• Εμβολιασμός HPV (προστασία και από τους τύπους 6/11).
• Αποχή όσο υπάρχουν ορατές βλάβες και μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία.
• Έγκαιρη ιατρική εκτίμηση και, όπου χρειάζεται, θεραπεία και για τους δύο.

Πώς θα ξέρω αν έχω κολλήσει κονδυλώματα;

Δεν υπάρχει «αιματολογική» εξέταση που να επιβεβαιώνει τα κονδυλώματα. Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική.

Σημάδια που μπορεί να προσέξετε:
• Μικρά, ανώδυνα εξογκώματα ή λεπτές επίπεδες βλάβες στο χρώμα του δέρματος.
• Μπορεί να εμφανίζονται μονές ή σε μικρές συστάδες που μεγαλώνουν αργά.
• Ενίοτε ήπια φαγούρα ή αίσθημα «ενοχλήσεων».

Πότε εμφανίζονται; (Επώαση)
• Συνήθως μέσα σε 2–3 μήνες από την έκθεση
• Μπορεί να υπάρχει φορέας χωρίς ορατές βλάβες και άρα να μην φαίνεται τίποτα στην αρχή.

Τι να κάνετε;
• Κλείστε ραντεβού για εξέταση: ο/η γυναικολόγος θα δει την περιοχή και αν χρειαστεί θα συστήνει αιδοιοσκόπηση/κολποσκόπηση.
• Το Τεστ Παπ/HPV-DNA δεν «βρίσκουν» τα κονδυλώματα, αλλά βοηθούν στον συνολικό HPV έλεγχο/παρακολούθηση όπου ενδείκνυται.
• Αν υπάρχει υποψία για περιπρωκτικές ή στοματικές βλάβες, θα παραπεμφθείτε στον κατάλληλο ειδικό.
• Μέχρι την εκτίμηση: προτιμήστε προφυλακτικό και αποφύγετε επαφές αν βλέπετε ορατές βλάβες.

Πρόληψη: εμβολιασμός & πρακτικές συνήθειες

Ο εμβολιασμός HPV (π.χ. Gardasil 9) περιλαμβάνει και τους τύπους 6/11 που προκαλούν κονδυλώματα. Ιδανικά γίνεται πριν από την έναρξη σεξουαλικής δραστηριότητας, ωστόσο μπορεί να ωφελεί και αργότερα.